8 Kasım 2008 Cumartesi

KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU

Bir kelimedeki ünlü harflerin düzlük-yuvarlaklık ve darlık genişlik yönünden uyumudur.

Düzlük - yuvarlaklık uyumu da denir.

İki Temel Kuralı Vardır:

1- Kelimenin ilk hecesi düz (a- e- ı - i) ise diğer hecelerdeki ünlülerde düz (a- e- ı - i) olmalıdır.
Düz Düz
(a- e- ı - i)=(a- e- ı - i)

2- Kelimenin ilk hecesi yuvarlak (o-ö-u-ü) ise ondan sonraki ünlüler düz-geniş (a-e); ya da
dar-yuvarlak (u-ü) olmalıdır.

Yuvarlak (o-ö-u-ü) = düz-geniş (a-e) ya da dar-yuvarlak (u-ü)



Uyarı:1

K.Ü.U. aranırken bir önceki hecedeki sesli harfe göre değerlendirme yapılır.

ÖR:
Kapılar (D-D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

sıcaklık (D-D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

sonsuzluk (Y-Dy-Dy) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

öykücüler (Y-Dy-Dy-Dg) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

tükenmek (Y-Dg-Dg) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

şahit (D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

barış (D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

hayvan (D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

sözünden (Y-Dy-Dg) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

kurtulmayı (Y-Dy-Dg-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

tadıyla (D-D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

köstebek (Y-Dg-Dg) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

korucu (Y-Dy-Dy) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

D= Düz
Y= Yuvarlak
Dy= dar-Yuvarlak
Dg=Düz-Geniş

Uyarı:2

Bazı Türkçe kelimelerin ilk hecesinde “a” varsa ikinci hece “b,m,v” ünsüzlerinin biriyle başlıyorsa; bu ünsüzlerden sonra gelen ünlü , dar yuvarlak “u” olabilir. Bu tür kelimeler Türkçe’dir; fakat kurala uymazlar.

ÖR:

yağmur (yağmır),
hamur (hamır),
çubuk (çubık),
savurmak (savırmak,
havuç,
karpuz,
avuç…

Uyarı:3

Tek heceli ve birleşik kelimelerde küçük ünlü uyumu aranmaz.

Ses,
kuş,
atasözü,
özveri…

Uyarı:4

Dilimizdeki –yor ve –ki eki küçük ünlü uyumunu bozar.

Gülüyor
seviyor
onunki
şununki

Uyarı:5

Küçük ünlü uyumuna uymayan kelimeler dilimize yabancı dillerden girmiştir.

Radyo,
koro,
polis,
potin,
torpil,
komik,
döviz,
balon,
havuz…

9 yorum:

  1. sağolun türkçe performans ödevime çok yardımcı oldu hazırlayanların eline koluna sağlık

    melis naz çay

    YanıtlaSil
  2. çokkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkk teşekkürlerrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrr
    :):):):9:9:):):9

    YanıtlaSil
  3. Cok tesekkurler

    YanıtlaSil
  4. Cok tesekkurler

    YanıtlaSil
  5. sağolun anladık herşeyi biliyonuz 50 şer örnek yazsanız daha iyi olacak

    YanıtlaSil
  6. vicdansiz hocanin verdihi odevi sayenizde bitirdim sdddddsksjsjsjs

    YanıtlaSil