Yalnızlık KahvesiKarıncanın Su İçtiğiDüş GünlerSakin Ol! Yüz Felci Geçiriyorsun!

9 Mayıs 2009 Cumartesi

EK FİİL (EK EYLEM)

EK FİİL (EK EYLEM)

İsim soylu sözcüklere eklenerek onları cümle içinde yüklem yapan; basit zamanlı fiillere gelerek de onları birleşik zamanlı olmasını sağlayan “-i (mek)” fiiline denir.

Ek fiilin iki görevi vardır.

1- İsim Soylu Kelimeleri Yüklem Yapar



Güzel -dir (ek-fiilin geniş zamanı)
Güzel-di (ek fiilin görülen geçmiş zamanı)
Güzel-miş (ek fiilin duyulan geçmiş zamanı)

a- Ek Fiilin Görülen Geçmiş Zamanı (-i di)

Bahsedilen duruma tanık olma anlamı vardır.



Dün çok hastaydım Eskiden burası bir park.
Az önce sizi arayan kimdi. O en sevdiğim kitap.
O gün onlar sınavdaydılar. Siz hafta sonu piknikteydiniz.

b- Ek Filin Duyulan Geçmiş Zamanı (-i miş)

Bahsedilen duyma, öğrenme, sonradan fark etme anlamı vardır.



Dediklerine göre iyi bir futbolcuymuşsun.
O gün biz çok yorgunmuşuz.
Eskidende çok güzelmişsiniz.
Burada Ayşe Hanım diye biri varmış.
Bir varmış, bir yokmuş, Allah’ın kulu çokmuş.

c- Ek Fiilin Geniş Zamanı (-dir)

Bahsedilen durumun her zaman gerçekleştiği anlamı vardır.
Çoğunlukla “dir” geniş zaman eki 3.tekil şahıs dışında kullanılmaz, isim soylu kelimenin yüklem olmasından kullanıldığını anlarız.



Ben öğrenciyim. Biz öğrenciyiz.
Sen öğrencisin. Siz öğrencisiniz.
O öğrencidir. Onlar öğrenciler.

Dikkat ederseniz “dir” ek fiilini sadece 3. tekil şahısta görüyoruz. Gerek 3. tekil şahısta da kullanılmayabilir. Yüklemi isim olan cümlelerde ek fiil mutlaka vardır; ama düşmüştür.

Bu çocuğun sesi güzel. (güzeldir)
O bugün çok mutlu. (mutludur)

4- Ek Fiilin Şartı (-se, -sa)

Ek fiilin şartı, isim ve isim soylu kelimelere eklendiğinde onları yüklem yapmaz; sadece cümleye şart anlamı katar.



Hastaysanız doktora gidiniz. (doktora gitmenin şartı hasta olması.)
Baban zenginse bize de yardım eder.
Hüzünlüyse mutlaka şiir okumuştur.
İyi bir adamsan sözlerine dikkat etmelisin.
Hava güzelse yürüyüşe çıkalım.


2- Birleşik Zamanlı Filler

Ek fiilin ikinci görevi, basit zamanlı fiillere ikinci bir kip gibi gelerek onları birleşik zamanlı yapmaktır.

Basit zamanlı fiillere “-di, -miş, -se” ek fiilleri getirilerek, fiillerin “hikaye, rivayet ve şart” olmak üzere üç birleşik zamanı yapılır.





Ek fiilin Hikayesi (i-di)

Yaptıy-dım (görülen geçmiş zamanın hikayesi)
Yapmış-tım (duyulan geçmiş zamanın hikayesi)
Yapıyor-dum (şimdiki zamanın hikayesi)
Yapacak-tım (gelecek zamanın hikayesi)
Yapar-dım (geniş zamanın hikayesi)
Yapmalı-y-dım (gereklilik kipinin hikayesi)
Yapa-y-dım (istek kipinin hikayesi)
Yapsa-y-dım (şart kipinin hikayesi)

Not : Ek fiilin emir kipi çekimi yoktur.


Ek Fiilin Rivayeti (i-miş)

Hazırlamış-mış (duyulan geçmiş zamanın rivayeti)
Hazırlıyor-muş (şimdiki zamanın rivayeti)
Hazırlayacak-mış (gelecek zamanın rivayeti)
Hazırlar-mış (geniş zamanın rivayeti)
Hazırlamalı-y-mış (gereklilik kipinin rivayeti)
Hazırlaya-y-mış (istek kipinin rivayeti)
Hazırlasa-y-mış (şart kipinin rivayeti)

Not: Görülen geçmiş zamanın rivayeti yoktur.

Ek fiilin Şartı (-se, -sa)

Güldü-y-se-k (görülen geçmiş zamanın şartı)
Gülmüş-se-k (duyulan geçmiş zamanın şartı)
Gülecek-se-k (gelecek zamanın şartı)
Gülüyor-sa-k (şimdiki zamanın şartı)
Güler-se-k (geniş zamanın şartı)
Gülmeli-y-se-k (gereklilik kipinin şartı)

Not: İstek ve şart kipinin birleşik zaman çekimi yoktur.

Not: Birleşik zamanlı fiiller ile birleşik yapılı fiilleri karıştırmamalıyız.

Söylüyordum (Birleşik zamanlı fiil)
Söyleyebilirim (Birleşik yapılı fiil)

Ek Fiilin Cümleye Kattığı Anlamlar

Ek fiil cümleye “şart, küçümseme, gereklilik, terk edilmiş bir alışkanlık, kesinlik, başkasından duyma, ihtimal, gerçekleşmemiş niyet…” anlamları katar.

Kar yağarsa yollar kapanır. (şart)
Sınava çok çalışmışmış. (küçümseme)
Sabah erkenden yola çıkmalıydık. (gereklilik)
Eskiden çok çay içerdim. (terk edilmiş alışkanlık)
Uygarlık yazının bulunmasıyla başlamıştır.(kesinlik)
Bakışları insanı çok etkilermiş (başkasından duyma)
Şimdi çoktan uyumuştur. (ihtimal)
Hani bayramda bize gelecektiniz. (gerçekleşmemiş niyet)

24 yorum:

  1. Ek fiil şartını yazarken şimdiki zamanla gelecek zaman karıştırılmıştır düzeltmenizi rica ederim.Bilgi içinde teşekkürler:)

    YanıtlaSil
  2. teşekkür ederim, düzeltme yapılmıştır...

    YanıtlaSil
  3. çok teşekkürler işime çok yaradı...

    YanıtlaSil
  4. Bu siteyi sanal ve sosyal aleme yaymaya çalışıyorum . Sınavlarda çok işime yatıyo . Teşekkürler

    YanıtlaSil
  5. Çok işime yaradı.Teşekkürlerrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrr

    YanıtlaSil
  6. Ödevimi yapmama kolaylık sağladı.

    YanıtlaSil
  7. çok güzelde baştan geçirme tekrar testler olsa fefkaladenin fefki olucak birazcıktaga uzun olsun onların dışında herşey güzel

    YanıtlaSil
  8. (olmak) anlamında kullanılan tek cümle, tek kelime türkçe de sadece bir cümlede bulunan bir ek fiil arıyoruz :) soruyu tam yazamamış olabilirim ama buna benzerdi...

    YanıtlaSil
  9. hmmm çok güzel teşekkürler türkçe ödevime yardımcı oldunuz

    YanıtlaSil
  10. gerçekten teşekkür ederim türkce ödevimi yapamamıştım 2 dk da yaptım saolunnn

    YanıtlaSil
  11. çok işime yaradı sağolunn :D

    YanıtlaSil
  12. Teşşekkür ederim çok İŞİME YARADI

    YanıtlaSil
  13. sagolun ödevim için işime yaradı

    YanıtlaSil
  14. Bilgi eksikliği yok fakat örnek soru-çözümlerle daha iyi olabileceğini düşünüyorum :) Ama yine de teşekkürler :)

    YanıtlaSil
  15. Sağ ol aga :D

    YanıtlaSil
  16. çoooook teşşekrürler türkçeci azarlamıcycak
    :D:D

    YanıtlaSil
  17. Idare eder işte

    YanıtlaSil
  18. gerçekten çok güzel bir site performanstan 100 aldımm

    YanıtlaSil