9 Mayıs 2009 Cumartesi

FİİLLERDE YAPI

FİİLLERDE YAPI

Fiiller yapı bakımından üçe ayrılır: Basit – Türemiş – Birleşik

1- Basit Fiil:

Yapım eki almamış, başka bir kelimeyle de birleşmemiş olan (sadece çekim eki alan) fiillere Basit Fiil denir.

Öğretmene bunu sordum.
Sor-du-m ( kip ve kişi ekleri çıkartıldıktan sonra geriye kalan kısım kök haldeyse ve yapım eki almadıysa fiil basittir)

Öğretmene bunu sordurdum.
Sor-dur-du-m (kip ve kişi eki çıkartıldıktan sonra geriye “sordur(mak)” fiili kalır. Ancak fiilin kökü “sor(mak) fiilidir, “-dur” yapım ekini almıştır. Bu sebeple fiilimiz türemiştir.)

Ör: Geldim, yazacaksın, okumalılar, sevmeyeceğim, kıvırdı, çeviriyor, kavuşursun...

(bu örneklerde kip ve kişi eklerini çıkardıktan sonra kök halinde basit fiiller kalır.

2- Türemiş Fiil:

Fiil yada isim soylu kelimelere yapım eki getirilerek yapılan fiillerdir. Kip ve kişi eki atıldıktan sonra yapım eki almış bir gövde geriye kalır.

Okula gelince çok rahatladım.
Rahat-la-dı-m (rahat, isim köküdür. “–la” yapım ekini alarak fiil olmuştur.)









3- Birleşik Fiil:


En az iki kelimenin birleşmesiyle oluşan fiillerdir. Üç ayrı şekilde birleşik fiil oluşturulur.

A- Yardımcı Fiille Oluşan Birleşik Fiil

Bir isim ve bir fiilin birleşmesiyle oluşur. İsmi fiil durumuna getiren fiile yardımcı fiil denir.
Yardımcı fiiller “etmek, olmak, eylemek, kılmak” fiilleridir.







Örnek:

Derslerimize dikkat etmeliyiz.
Bu güne kadar çok sabretti.
Hayat bize zehir oldu.
Son maçı da kaybettik.

Not: Olmak ve etmek yardımcı fiilleri, asıl fiil olarak da kullanılabilir.

Bu yıl kirazlar erken oldu. (asıl fiil)
İşler yetişince herkes memnun oldu. (Yrd. Fiil)

Bu ev bu kadar eder mi? (asıl fiil)
Adam yapacağı işleri tarif etti. (Yrd. Fiil)


B- Kuralı Birleşik Fiiller

İki fiilin birleşmesiyle oluşan fiillerdir. Dörde ayrılır.

1- Yeterlilik Fiili,
2- Tezlik Fiili,
3- Sürerlik Fiili,
4- Yaklaşma Fiili




1- Yeterlilik Fiili

Bir fiile “(a)bil, (e)bil” fiilinin getirilmesiyle oluşur. Fiile yeterlilik anlamı kazandırır.

Sana her şeyi anlatabilirim.
Beni birazcık olsun dinleyebilirisin.

“(a)bil, (e)bil” cümleye yeterlilik anlamı dışında olasılık, ihtimal anlamı da katabilir.

Yarın burada olmayabilirim.
Sınavda zor sorular çıkabilir.

Yeterlilik fiilinin olumsuzunda, “(a)bil, (e)bil” fiilinin “bil-“ kısmı düşer, (a) kalır.

Yapabilirim(Olumlu- yeterlilik)
Yapamam. (olumsuz – yeterlilik)

tutabilirim (olumlu- yeterlilik)
tutamam (olumsuz –yeterlilik)

Yeterlilik fiilinin olumsuzu da birleşik fiildir.


2- Tezlik Fiili

Bir fiile “(i-ı-u-ü)ver-” fiilinin getirilmesiyle oluşturulur. Bahsedilen eylemin çabucak gerçekleştirildiği anlamını taşır.

Bak-(ı)ver-di
dalıveriyoruz
atıvermiş
kaçıveriyorlar

Testteki tüm soruları çözüverdi.
Ne olur sanki yarın tatile çıkıversek.

Olumsuzu: söyleyiverin- söyleyivermeyin / söylemeyiverin

3- Sürerlik Fiili

Bir fiile “-(e)gel, -(e)kal, -(e)dur” fiillerinin getirilmesiyle oluşur. Cümleye süreklilik ve devam etme anlamı katarlar.

Ol-agel-mek
gidedurmak
şaşakalmak

Bu türkü böyle söylenegelir.
Arkadaşları gidince tek başına kalakaldı.

Sürerlik fiilinin olumsuzu yapılamaz.

4- Yaklaşma Fiili

Fiile getirilen “-(e)yaz-” fiili ile yapılır. Bahsedilen fiilin gerçekleşmediği ama gerçekleşmeye çok az kaldığı anlamına gelir.

Düş-eyaz-dı-m
kırılayaz

Küçük kız korkudan öleyazmış.
Burada soğuktan donayazdık.


Yaklaşma fiilinin olumsuzu yapılamaz.



C- Kaynaşıp Kalıplaşmış Birleşik Fiiller


Birden fazla kelimenin anlamca kaynaşarak, kalıplaşarak oluşturduğu, genellikle deyim halinde olan birleşik fiillerdir.

Bu şekilde davranarak ateşle oynuyorsun.
Çok ilginç fikirler ileri sürüyor.
Annesi onu dört gözle bekliyordu.
Kimi zaman hayallere dalardı.

41 yorum:

  1. gzl ama fazla örnek yok süper:):):):)

    YanıtlaSil
  2. beğendim emeğinize sağlık

    YanıtlaSil
  3. saolun allah razı olsun begendim :)

    YanıtlaSil
  4. off saolun yaaa ellerinize sağlık=)

    YanıtlaSil
  5. 2 sayfalık bi metinde fiillerin yapı bakımından incelenmesi nasıl oluyor ? söyler misiniz ?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Kitabında anlatılıyordur.İncelemelisin.

      Sil
  6. Azizcan,

    Ders kitabından veya başka bir kitaptan alacağın bir metin istemiş olmalı öğretmenin. Seçeceğin metinde geçen fiillerin yapı(basit, türemiş, birleşik)özelliklerini göstererek ödevini teslim edebilirsin.

    Bu konuda fiillerin yapı özelliklerini anlatıyorum. Sende kullanacağın cümlelerdeki fiilleri bularak tek tek özelliklerini yazmalısın.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. ya bi örnek werseniz bize

      Sil
    2. naparsan yap banane

      Sil
  7. sade güzel bir şekilde anlatılmış sadece kalıplaşmış(deyimleşmiş) birleşik fiillerde örnekler az verilmiş gerisi güzel ve sade... tşk ederiz

    YanıtlaSil
  8. kısa ve öz beğendim bunu;D

    YanıtlaSil
  9. Kesinlikle çok faydalı, konuların en can alıcı noktalarına değinilerek kısa ve öz bir şekilde yazılmış, örneklerle de pekiştirilmiş bir blog olmuş.

    Teşekkürler.

    YanıtlaSil
  10. wla süper olmuş bn hep karıştırıodum yha thanks

    YanıtlaSil
  11. ben çok beğendim güzel dersi iyi olmayan okusun..........

    YanıtlaSil
  12. çok güzel olmuş teşekkürler

    YanıtlaSil
  13. saolun cog ii oldu buu elleriniz dert görmesin agalar

    YanıtlaSil
  14. azizcan dönem ödevimiz aynı sanırım BNDE AYNI KONU ÜZERİNE calışıorum bulacaağın metin kolay olmasını istiorsan atatürkün hayatı olabilir bnde bu pparcayı sectim

    YanıtlaSil
  15. En çok tablolar işime yaradı çook saolun.

    YanıtlaSil
  16. işime yaradı ya yeter YYYYYYYYAAAA

    YanıtlaSil
  17. sağolun güzel olmus da örnek az ya o sıkıntı işte...

    YanıtlaSil
  18. arkadaşlar ben beğenmedim

    YanıtlaSil
  19. gayet yeterli ve özet olmuş tesekkürler

    YanıtlaSil
  20. kopya çekmek için süper

    YanıtlaSil
  21. Bana biraz yetersiz geldi ama yine de hiç yoktan iyidir..Ellerinize sağlık çok teşekkürler..

    YanıtlaSil
  22. güzel ama kısa daha uzun olabilirdi sınav için yeterli olucağını sanmıyorum ama doğru hiç yoktan iyidir

    YanıtlaSil
  23. bence çok güzel daha ne kadar örnek verile bilinirki anlatımı da süper her yerde bulamazsınız bu bilgileri elerinize sağlık

    budur abi ya.....

    YanıtlaSil
  24. adı bende saklı3 Ocak 2012 20:34

    gzelmş gözm tuttu

    YanıtlaSil
  25. Allah sizden razı olsun yarın sınavım var çok işime yarayacak

    YanıtlaSil
  26. güzel olmuş ellerine ve emeğine tşk

    YanıtlaSil
  27. güzel olmuş emeğine sağlık

    YanıtlaSil
  28. çıktısını aldım teşekkürler

    YanıtlaSil
  29. saolun ödevim için gerekliydi

    YanıtlaSil
  30. güsel sz bu işi biliosunuz :P

    YanıtlaSil
  31. Teşekkürler, emeğinize sağlık çok iyi :)

    YanıtlaSil
  32. çok teşekkürlker çok işime yaradı, emeğinize sağlık..

    YanıtlaSil
  33. arkadaşlar çok iyi olmuş, yazardan allah razı olsun...

    YanıtlaSil
  34. tşşkk ederim

    YanıtlaSil
  35. elinize sağlık

    YanıtlaSil
  36. emeğiniz için teşkrler elinize sağlık

    YanıtlaSil
  37. emeğinize sağlık çok güzel olmuş çok beğendim

    YanıtlaSil
  38. çok güzel olmuş bunu yapana çok teşekkür ederim

    YanıtlaSil