9 Mayıs 2009 Cumartesi

FİİLLERDE YAPI

FİİLLERDE YAPI

Fiiller yapı bakımından üçe ayrılır: Basit – Türemiş – Birleşik

1- Basit Fiil:

Yapım eki almamış, başka bir kelimeyle de birleşmemiş olan (sadece çekim eki alan) fiillere Basit Fiil denir.

Öğretmene bunu sordum.
Sor-du-m ( kip ve kişi ekleri çıkartıldıktan sonra geriye kalan kısım kök haldeyse ve yapım eki almadıysa fiil basittir)

Öğretmene bunu sordurdum.
Sor-dur-du-m (kip ve kişi eki çıkartıldıktan sonra geriye “sordur(mak)” fiili kalır. Ancak fiilin kökü “sor(mak) fiilidir, “-dur” yapım ekini almıştır. Bu sebeple fiilimiz türemiştir.)

Ör: Geldim, yazacaksın, okumalılar, sevmeyeceğim, kıvırdı, çeviriyor, kavuşursun...

(bu örneklerde kip ve kişi eklerini çıkardıktan sonra kök halinde basit fiiller kalır.

2- Türemiş Fiil:

Fiil yada isim soylu kelimelere yapım eki getirilerek yapılan fiillerdir. Kip ve kişi eki atıldıktan sonra yapım eki almış bir gövde geriye kalır.

Okula gelince çok rahatladım.
Rahat-la-dı-m (rahat, isim köküdür. “–la” yapım ekini alarak fiil olmuştur.)




3- Birleşik Fiil:

En az iki kelimenin birleşmesiyle oluşan fiillerdir. Üç ayrı şekilde birleşik fiil oluşturulur.

A- Yardımcı Fiille Oluşan Birleşik Fiil

Bir isim ve bir fiilin birleşmesiyle oluşur. İsmi fiil durumuna getiren fiile yardımcı fiil denir.
Yardımcı fiiller “etmek, olmak, eylemek, kılmak” fiilleridir.



Örnek:

Derslerimize dikkat etmeliyiz.
Bu güne kadar çok sabretti.
Hayat bize zehir oldu.
Son maçı da kaybettik.

Not: Olmak ve etmek yardımcı fiilleri, asıl fiil olarak da kullanılabilir.

Bu yıl kirazlar erken oldu. (asıl fiil)
İşler yetişince herkes memnun oldu. (Yrd. Fiil)

Bu ev bu kadar eder mi? (asıl fiil)
Adam yapacağı işleri tarif etti. (Yrd. Fiil)


B- Kuralı Birleşik Fiiller

İki fiilin birleşmesiyle oluşan fiillerdir. Dörde ayrılır.

1- Yeterlilik Fiili,
2- Tezlik Fiili,
3- Sürerlik Fiili,
4- Yaklaşma Fiili




1- Yeterlilik Fiili

Bir fiile “(a)bil, (e)bil” fiilinin getirilmesiyle oluşur. Fiile yeterlilik anlamı kazandırır.

Sana her şeyi anlatabilirim.
Beni birazcık olsun dinleyebilirisin.

“(a)bil, (e)bil” cümleye yeterlilik anlamı dışında olasılık, ihtimal anlamı da katabilir.

Yarın burada olmayabilirim.
Sınavda zor sorular çıkabilir.

Yeterlilik fiilinin olumsuzunda, “(a)bil, (e)bil” fiilinin “bil-“ kısmı düşer, (a) kalır.

Yapabilirim(Olumlu- yeterlilik)
Yapamam. (olumsuz – yeterlilik)

tutabilirim (olumlu- yeterlilik)
tutamam (olumsuz –yeterlilik)

Yeterlilik fiilinin olumsuzu da birleşik fiildir.


2- Tezlik Fiili

Bir fiile “(i-ı-u-ü)ver-” fiilinin getirilmesiyle oluşturulur. Bahsedilen eylemin çabucak gerçekleştirildiği anlamını taşır.

Bak-(ı)ver-di
dalıveriyoruz
atıvermiş
kaçıveriyorlar

Testteki tüm soruları çözüverdi.
Ne olur sanki yarın tatile çıkıversek.

Olumsuzu: söyleyiverin- söyleyivermeyin / söylemeyiverin

3- Sürerlik Fiili

Bir fiile “-(e)gel, -(e)kal, -(e)dur” fiillerinin getirilmesiyle oluşur. Cümleye süreklilik ve devam etme anlamı katarlar.

Ol-agel-mek
gidedurmak
şaşakalmak

Bu türkü böyle söylenegelir.
Arkadaşları gidince tek başına kalakaldı.

Sürerlik fiilinin olumsuzu yapılamaz.

4- Yaklaşma Fiili

Fiile getirilen “-(e)yaz-” fiili ile yapılır. Bahsedilen fiilin gerçekleşmediği ama gerçekleşmeye çok az kaldığı anlamına gelir.

Düş-eyaz-dı-m
kırılayaz

Küçük kız korkudan öleyazmış.
Burada soğuktan donayazdık.


Yaklaşma fiilinin olumsuzu yapılamaz.



C- Kaynaşıp Kalıplaşmış Birleşik Fiiller


Birden fazla kelimenin anlamca kaynaşarak, kalıplaşarak oluşturduğu, genellikle deyim halinde olan birleşik fiillerdir.

Bu şekilde davranarak ateşle oynuyorsun.
Çok ilginç fikirler ileri sürüyor.
Annesi onu dört gözle bekliyordu.
Kimi zaman hayallere dalardı.

98 yorum:

  1. gzl ama fazla örnek yok süper:):):):)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. aynen katılıyorum.

      Sil
    2. Çok işe yarıyor saolun

      Sil
    3. saolun yarın sınav var inş. yardımı dokunur.

      Sil
    4. fazla önek olmamasımı süper?

      Sil
    5. İnşallah İşime Yarar Sağolun :)

      Sil
    6. Bence de fazla örnek yok ama yine de yararı dokundu sağolun

      Sil
    7. bende anlama kıtlığı var galiba anlayamıyorum

      Sil
  2. beğendim emeğinize sağlık

    YanıtlaSil
  3. saolun allah razı olsun begendim :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Allah Razı Olsun Çok Güzel Çok İşime Yaradı :D

      Sil
    2. Aynen çok yardımcı oldu.thanks

      Sil
    3. Allah razı ola.

      Sil
  4. off saolun yaaa ellerinize sağlık=)

    YanıtlaSil
  5. 2 sayfalık bi metinde fiillerin yapı bakımından incelenmesi nasıl oluyor ? söyler misiniz ?

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Kitabında anlatılıyordur.İncelemelisin.

      Sil
  6. Azizcan,

    Ders kitabından veya başka bir kitaptan alacağın bir metin istemiş olmalı öğretmenin. Seçeceğin metinde geçen fiillerin yapı(basit, türemiş, birleşik)özelliklerini göstererek ödevini teslim edebilirsin.

    Bu konuda fiillerin yapı özelliklerini anlatıyorum. Sende kullanacağın cümlelerdeki fiilleri bularak tek tek özelliklerini yazmalısın.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. ya bi örnek werseniz bize

      Sil
    2. naparsan yap banane

      Sil
  7. sade güzel bir şekilde anlatılmış sadece kalıplaşmış(deyimleşmiş) birleşik fiillerde örnekler az verilmiş gerisi güzel ve sade... tşk ederiz

    YanıtlaSil
  8. kısa ve öz beğendim bunu;D

    YanıtlaSil
  9. Kesinlikle çok faydalı, konuların en can alıcı noktalarına değinilerek kısa ve öz bir şekilde yazılmış, örneklerle de pekiştirilmiş bir blog olmuş.

    Teşekkürler.

    YanıtlaSil
  10. wla süper olmuş bn hep karıştırıodum yha thanks

    YanıtlaSil
  11. ben çok beğendim güzel dersi iyi olmayan okusun..........

    YanıtlaSil
  12. çok güzel olmuş teşekkürler

    YanıtlaSil
  13. saolun cog ii oldu buu elleriniz dert görmesin agalar

    YanıtlaSil
  14. azizcan dönem ödevimiz aynı sanırım BNDE AYNI KONU ÜZERİNE calışıorum bulacaağın metin kolay olmasını istiorsan atatürkün hayatı olabilir bnde bu pparcayı sectim

    YanıtlaSil
  15. En çok tablolar işime yaradı çook saolun.

    YanıtlaSil
  16. işime yaradı ya yeter YYYYYYYYAAAA

    YanıtlaSil
  17. sağolun güzel olmus da örnek az ya o sıkıntı işte...

    YanıtlaSil
  18. arkadaşlar ben beğenmedim

    YanıtlaSil
  19. gayet yeterli ve özet olmuş tesekkürler

    YanıtlaSil
  20. kopya çekmek için süper

    YanıtlaSil
  21. Bana biraz yetersiz geldi ama yine de hiç yoktan iyidir..Ellerinize sağlık çok teşekkürler..

    YanıtlaSil
  22. güzel ama kısa daha uzun olabilirdi sınav için yeterli olucağını sanmıyorum ama doğru hiç yoktan iyidir

    YanıtlaSil
  23. bence çok güzel daha ne kadar örnek verile bilinirki anlatımı da süper her yerde bulamazsınız bu bilgileri elerinize sağlık

    budur abi ya.....

    YanıtlaSil
  24. adı bende saklı3 Ocak 2012 20:34

    gzelmş gözm tuttu

    YanıtlaSil
  25. Allah sizden razı olsun yarın sınavım var çok işime yarayacak

    YanıtlaSil
  26. güzel olmuş ellerine ve emeğine tşk

    YanıtlaSil
  27. güzel olmuş emeğine sağlık

    YanıtlaSil
  28. çıktısını aldım teşekkürler

    YanıtlaSil
  29. saolun ödevim için gerekliydi

    YanıtlaSil
  30. güsel sz bu işi biliosunuz :P

    YanıtlaSil
  31. Teşekkürler, emeğinize sağlık çok iyi :)

    YanıtlaSil
  32. çok teşekkürlker çok işime yaradı, emeğinize sağlık..

    YanıtlaSil
  33. arkadaşlar çok iyi olmuş, yazardan allah razı olsun...

    YanıtlaSil
  34. tşşkk ederim

    YanıtlaSil
  35. elinize sağlık

    YanıtlaSil
  36. emeğiniz için teşkrler elinize sağlık

    YanıtlaSil
  37. emeğinize sağlık çok güzel olmuş çok beğendim

    YanıtlaSil
  38. çok güzel olmuş bunu yapana çok teşekkür ederim

    YanıtlaSil
  39. yaa bu sayfa ortalığı yakıyor,adam haklı beyler dağılın :)

    YanıtlaSil
  40. Çok beğendim her şeyi teker teker örnekleriyle birlikte vermişsiniz. Teşekkürler işime çok yaradı..

    YanıtlaSil
  41. süper muhteşem çok işime yaradı

    YanıtlaSil
  42. çok tşkkürler

    YanıtlaSil
  43. Güzel Olmuş Ama Az Yazılı Ve Çok bilgili Olsa Daha İyi Olurdu :) Çok Fazla Yazı var İnsanın okuyası Gelmiyor :)

    YanıtlaSil
  44. Örnekler gayet güzel saolun :)

    YanıtlaSil
  45. güzel olmuş işime yaradı

    YanıtlaSil
  46. harika çok sağolun

    YanıtlaSil
  47. Çok teşekkür ederim beni büyük bir eziyetten kurtardınız.

    YanıtlaSil
  48. türkçemin 3 sınavıda 100 ama yine de çalışıyorum herkes bir acaipsin diyorlar :)

    YanıtlaSil
  49. OKul 1 ay önceden başladığı için ödevlerçok erken oldu bende tatile gitmiştim orda başka kitaptan çalışıp yapcaktım tatilden döndüm mesaj geldi her şey ********** O yüzden ecil acele yapıyorum teşekkürler çok yardımı dokundu

    YanıtlaSil
  50. Çok güzel valla dershane sınavım kurtulacaktır :D

    YanıtlaSil
  51. Çok sağolun teşekkürler :D

    YanıtlaSil
  52. ödevimde işime yaradı sağolun

    YanıtlaSil
  53. yarın sınavım vardı sağolun

    YanıtlaSil
  54. çok sağolun işime yaradı :D

    YanıtlaSil
  55. örnek lazıım banaaa

    YanıtlaSil
  56. teşekkürler işime yaradı

    YanıtlaSil
  57. Çok uzun yoruldum ama yinede güzel

    YanıtlaSil
  58. helal olsun kaç site gezdim hiç biri anlatamamış sade ve öz çok işime yaradı inşallah sınavda da başarılı olurum.

    YanıtlaSil
  59. teşekkürler

    YanıtlaSil
  60. çok teşekkürler

    YanıtlaSil
  61. çok süper allah razı olsun

    YanıtlaSil
  62. saolasın sınav da yardımcı olur inş.

    YanıtlaSil
  63. 15 tatilde örnek yazılacak tam anlamamıştım okuyarak anladım şimdi örnek yazıyorum teşekkürler

    YanıtlaSil
  64. su an anladım çok güzel anlatılmış

    YanıtlaSil
  65. çok güzel olmuş kim yaptıysa ellerine sağlık çok teşekkürler...

    YanıtlaSil
  66. Çok sağolun yarın sınav var çok iyi oldu

    YanıtlaSil
  67. çoooooooook güzel

    YanıtlaSil
  68. yetersiz ama sağolun

    YanıtlaSil
  69. bence çok güzel olmuş

    YanıtlaSil
  70. örnek az ama yinede güzel.

    YanıtlaSil
  71. Buradan çalışmam derslerime çok yardımcı oldu. Elinize emeğinize sağlık. Sağ olun.

    YanıtlaSil
  72. Örnekleriniz az ama çok güzel.

    YanıtlaSil
  73. Emeğinize sağlık. Umarım işime yarar.

    YanıtlaSil
  74. çok güzel olmuş tam kopyalık kanka

    YanıtlaSil
  75. arkadaşlaslar 8.sınıfa gidiyorum ve öğretmen bizi ilk haftadan yedinci sinif konularindan sinav yapicak yaw olurmu böyle şey bazı hocalar neyse

    YanıtlaSil