25 Eylül 2013 Çarşamba

FİİLİMSİLER (Eylemsiler)


Fiilimsi, fiilin -kendi görevi dışında- cümle içinde “isim”,“sıfat”, “zarf” gibi görevler üstlenmiş şekline fiilimsi denir.

Okuyordum: oku-yor-du-m            (çekimli fiil)
Okumak: oku-mak                         (isim-fiil)
Okuyan adam: oku-an                    (sıfat-fiil)
Okudukça zenginleşir: oku-dukça   (zarf-fiil)





1-İSİM-FİLLER (Mastar)

Fillerinde ismi vardır, buna isim-fiil denir.

Fiile gelen;
-ış
-ma
-mek
ekleriyle yapılır.

Her şey bir tüken, her ol bir bit.
Gülmek sana yakışıyor.
Uzun zamandır gülmeyi unuttuk.
Havuza su dolmaya başladı.
Benimde alın yazımmış yoklarda susamak.

Dikkat: İsim-fiiller bir yönüyle isim oldukları için isim çekim eklerini alırlar.
Okumayı, Okumaya, Okumada, Okumaktan
Gelmem, gelmen, gelme(s)i
çalışmalar, bakışlar

Dikkat:: İsim-fiil ekleri “-ış, -ma, -mek” alan bazı sözcükler eylem özelliğini kaybederek bir nesne veya kavramın kalıcı adı olur. Fiilimsi olmaz.

Bu pastayı yemek istiyorum. (fiil özelliğini koruyor)
                Fiilimsi
Yemekler oldukça güzel olmuş.(Fiil özelliğini kaybetti.)
   İsim
Babama çakmak aldım.
Bu dolmalar harika olmuş.
Gözlerine sürme çekmiş.
Görüşlerini açıklamaktan çekinmemelisin

Örnek Soru:
1. Çocuklarımıza önce sevmeyi öğretmeliyiz.
2. Mekiğin fırlatılışı son anda ertelendi.
3. Devamlı aynı şeyi yapmaktan bıktım.
4. Koluna yaptırdığı dövme alerjiye sebep oldu.
5. Ağlama artık, sil gözyaşlarını.
Yukarıdakilerden hangilerinde isim-fiil kullanılmamıştır.
a) 1-2 b) 2-3 c) 3- 5 d) 4-5




2- SIFAT-FİİL (Ortaç)

Bazı eklerle, fiillerden sıfat olan kelimeler türetiriz. Bu kelimelere Sıfat-fiil denir.

Fiil = an –ası –mez -()r –dik –ecek –miş
ekleriyle yapılır.

Gezen tilki yatan aslandan iyidir.
Ağlamayan çocuğa meme vermezler
Yıkılası duvarlar var şimdi aramızda
Kör olası adam nasıl kıydın ona.
Allah, görünmez kazadan korusun.
Değer bilir insan bulmak zor.
Çözülmedik soru kalmasın.
Gelecek yıl liseye başlayacak.
O, görmüş geçirmiş bir insandı.

Dikkat: Sıfat-fiil olan kelimenin nitelediği isim düşerse kelime sıfat-fiil olma özelliğini kaybeder ve isim olur.

Çalışan insan başarılı olur. Çalışan, başarılı olur.
Fiilimsi isim (adlaşmış sıfat)


Çözemediğin soruları bana sor.
     fiilimsi
Çözemediklerini bana sor.
       İsim(adlaşmış sıfat)



Dikkat: Sıfat-fiil ekleri(-mez, -()r –ecek –miş )nin aynı zamanda çekimli fiilin kip eki olabildikleri unutulmamalıdır.

Yapılacak işler bizi bekliyor.
Bütün bu işler yapılacak.

Geçmiş günleri andık.
Yıllar ne çabuk geçmiş.




3. ZARF-FİİL (Bağ-fiil = ulaç)

Cümlede fiile sorulan nasıl ve ne zaman sorularının cevabı fiililimsi ise bu zarf-fiil olarak adlandırılır.

“-ıp, -ip, -arak, -erek, -ken, -a, -e, -maden, -madan, -alı, -eli, -ınca, -ince, -maksızın, -meksizin, -casına, - dıkça, -dikçe, -dığında, -düğünde, -mez”…

Gecesini gündüzüne katıp okulunu bitirdi.  Nasıl?
Koşarak annesinin yanına gitti.                  Nasıl?
Zamanı gelince her şeyi anlatacağım.         Ne zaman?
Konuşurken gözlerinin içi gülerdi.              Ne zaman?
Seni gördükçe onu hatırlıyorum.                Ne zaman?
O, buraya geldiğinde biz çoktan gitmiştik.  Ne zaman?
Bağıra bağıra bir şeyler anlatıyordu.           Nasıl?
Soruları cevaplamadan okumayınız.           Ne zaman?
Kendimi bildim bileli o hep buradaydı.        Ne zaman?
Onu görür görmez tanıdım.                        Ne zaman?

Dikkat: Fiilden türeyen her kelime fiilimsi değildir. Kelimenin fiilimsi olabilmesi için özünde fiil anlamının devam etmesi gerekir.

Bilen kişi bilmemek değil… bilince zıpladı.
Sıfat-fiil     isim-fiil               zarf-fiil

Bilgi                   bilim                    bilgin
Fiilimsi değil    fiilimsi değil        fiilimsi değil

Dikkat: Fiilimsilerinde olumsuzları yapılır. Bu sayede diğer kelimelerden ayırabiliriz.

Bilen-bilmeyen
bilince-bilmeyince
bilmek-bilmemek

Bilgi- x
bilim- x
bilgin- x

25 yorum:

  1. bir de tablo olsa ne olur du...

    YanıtlaSil
  2. Harikasın,İzzet Bey!Ellerine sağlık.

    YanıtlaSil
  3. Beğendim güzel olmuş

    YanıtlaSil
  4. doğru düzgün anlatmamışsınız

    YanıtlaSil
  5. lanet türkceci ödev verdi 60 tane isim fiiil örneği lazım

    YanıtlaSil
  6. bana soru lazım Türkçeyi seviyorum I love you

    YanıtlaSil
  7. anlatımınız güzel olmuş ama bence aşağıdakine de bakmakta fayda var
    http://www.vitaminegitim.com/ortaokul/detay/fiilimsiler?i=VTRT080102DIU09_A

    YanıtlaSil
  8. Süper çok işime yaradı :):):)

    YanıtlaSil
  9. işimi gördü internet olmasa biz batarız çok destekleyici

    YanıtlaSil
  10. Deneyeceğim...

    YanıtlaSil
  11. kodlamalarıda yazsaydınız ıyı olurdu (anası mezar dikecekmiş) (mayışmak) (ken(y)alı asiye madan dağından ince ip araklarken)

    YanıtlaSil
  12. Cok işime yaradı diğer sitelerden bu kadar anlayamadım

    YanıtlaSil
  13. içinde bu fiilimsiler geçen 1 sayfalık bir metin arıyorum perf.ödevi için lazım çok acill yardımcı olursanız memnun olurum....

    YanıtlaSil
  14. Çok saolun ellerini ze sağlık

    YanıtlaSil
  15. çok işime yaradı thank you

    YanıtlaSil
  16. Fiilimsi olamayan yerlerede örnek verir misin ?

    YanıtlaSil
  17. kısaca;
    isim fiil : mayışmak
    sıfat fiil : anası mezar dikecekmiş
    zarf fiilin yok :D

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. ken-y-alı asiye e-madan d(a)ğında ince ip arak-(la)-dıkça

      Sil
    2. kenyalı asiye emadan ince ip arakladıkça ermez

      Sil
  18. süperdi projem 100.)

    YanıtlaSil